TARİHE TANIKLIK ETMİŞ VE TARİH YAZMIŞ KENT TEBRİZ - Yrd. Doç Dr. Abbas KARAAĞAÇLI - TURAN-SAM : TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi - http://www.turansam.org









TARİHE TANIKLIK ETMİŞ VE TARİH YAZMIŞ KENT TEBRİZ - Yrd. Doç Dr. Abbas KARAAĞAÇLI
Tarih: 24.11.2012 > Kaç kez okundu? 2823

Paylaş


Tebriz İran’ın Doğu Azerbaycan Eyaleti’nin merkezi olup zengin tarihi, büyük kültürel mirası, büyüklüğü, kentsel yapısı, tarihi eserleri ve bütün yönleriyle İran Türklüğünün Merkezi konumundadır.

Binlerce yıl tarihi geçmişe sahip bu kent tarihsel olarak İran siyasal yaşamında ve gelişmelerinde çok önemli bir yere sahiptir. İran tarihi boyunca özellikle İslamiyet sonrası hemen hemen bütün önemli siyasal gelişme ve toplumsal hareketler ya doğrudan doğruya Tebriz kaynaklıdır ya da Tebriz’in desteğiyle gerçekleşmiş durumdadır.

15. yüz yıldan itibaren Azerbaycan ve merkezi Tebriz, yıpratıcı Rus –Osmanlı ve İran Devletlerinin çatışma ve savaşlarının ortasında kalmış ve çok büyük insani ve maddi zararlara uğramıştır.

Özellikle 20. yy. da İran siyasal hayatında köklü değişikliklere neden olan ve anayasal monarşiye geçişi sağlayan ‘1906-1911 İran Meşrutiyet Devrimi’ sırasında Tebrizlilerin önderliği ve kahramanca mücadeleleri bütün tarihçilerce tespit ve tescil edilmiştir.





Zeferaniye, Pervaz, Veliye Eser gibi modern banliyölere kavuşan kentsel dönüşümünü başarıyla gerçekleştiren, dev kültür saraylarına, zengin müzelere, gökdelenlere, modern alışveriş merkezlerine ve benzeri imkânlara kavuşan bir kent konumuna gelmiştir. İran’ın bütün kentlerinin önemli meselesi olan kentin trafik sorunu, inşaatının %70 bitmiş olan metronun hizmete girmesiyle çözülecek gibi görünüyor.

Tebriz eskiden beri İran’ın en önemli siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik ve sanayi kutuplarından biri konumundadır. Kentte kurulu bulunan ulusal çaptaki Dev Sanayi Tesisleri, Traktör Fabrikası, Ağır Makine Sanayi, Bolbiring, Leyland Dizel, Piston, Kibrit, İçecek, Deri, Dokuma, Motojen, Dormen Dizel, Liftırak Fabrikaları ve diğer fabrikalar, Petrol Rafinesi, Üniversiteler, Askeri Birlikler, 2.Hava Taktik Üstü, Devrim Muhafızlarına bağlı Aşura Ordusu ve benzeri kuruluşlar sayesinde çok stratejik bir konumdadır.







COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ

Tebriz 3000 km2 yüz ölçümü ile Urmiye gölünün doğusunda 38/8 kuzey 46/15 doğu boylamında yer almaktadır. Kent 1350 rakımlı olup bereketli Sehend Dağlarının eteklerinde kuruludur. Ayrıca Sulxap veya başka deyişle Eynalı Dağı da kentin yanı başında yer almaktadır. Bu dağ “Eynal-Zeynal” diye de adlandırılır. Tebriz İran’ın stratejik ve ekonomik yolları üzerinde bulunmaktan dolayı tarih boyunca hep önemini korumuştur. Doğal afetler ve özellikle büyük depremler bu kenti defalarca yerle bir etmiştir. Sebelan Dağlarından akan Acı Çay kentin yanı başında akmaktadır. Kentin Avrupa yönünden girişinde tarihi Acı Çay Köprüsü kente giren herkesi dimdik duruşu ile selamlar gibidir.

Yine Sehend Dağlarından doğan Mehran Rud Nehri de kentin ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. Tarih boyunca dönem dönem bu nehrin taşması sonucunda kent sular altında kalmış ve büyük hasar görmüştür. Uygarlık ve medeniyetin en önemli göstergelerinden sayılan genat veya kehriz (su kanalları) Tebriz’in tarihi gelişmişlik düzeyinin bir göstergesidir. Kentin bütün evlerinde eskiden bu yolla akan akarsular kentsel ve evsel su tüketiminde rol üstlenmekte idi. Tarihi belgelere göre Tebriz de 982 Kehriz'in varlığından haberdar oluyoruz. Şuan da bunlardan 16’sı faal durumdadır. En önemlisi Emevi hükümdarı Harun El Reşit’in eşi Zübeyde Htarafından yaptırılan Zübeyde Hatun Kehrizidir. Kehriz’in medeniyet tarihindeki yerini ve önemini Çin Halk Cumhuriyetini Sing Yang (Doğu Türkistan) ziyaretim sırasında şahit olmuştum.

Çinliler Turfan Bölgesindeki tarihi kehrizleri restore ederek büyük bir müze kompleksi haline dönüştürmüşlerdir. Binlerce turist bu su kanallarını ziyaret etmektedir. Tarih kaynaklarına göre M.S 855 den 1822 yılına kadar Tebriz 16 kez büyük depremlerle sarsılmış ve yerle bir edilmiştir.



SİYASİ VE TARİHİ COĞRAFYA

İslamiyet öncesi Tebriz’in tarihi ile ilgili bilimsel çalışmalar ve arkeolojik kazılar devam etmektedir. Bu konuda en önemli çalışma Tebriz’in tarihi kalıntılarından Göy Meçit’in (Mescidi Kebud) etrafında yapılan arkeolojik kazılardır. Günümüzden 4000 yıl öncesine ait tarihi mezarlıklarda insan iskeletlerinin yanı sıra medeniyet ve uygarlık göstergesi olan çanak çömlek ve diğer yaşamsal alet edevat ortaya çıkarılmıştır.

Tarihçiler ve arkeologlar bu kalıntıları inceleyerek tarihe ışık tutacaklardır. İslamiyet sonrası Tebriz’in ilgili pek çok bilgi ile karşılaşıyoruz. Özellikle İbnil Esir, İbni Nedim, Yagut Hemevi ve Teberi kitaplarında Tebriz ile ilgili pek çok bilgiyi ortaya koymuşlardır. Arapların istilası, daha sonra Revadiyan (Ravendiye), ardından Moğol ve İlhanlı hâkimiyetlerini görüyoruz. Moğol istilası sırasında Tebriz büyük hasar görüyor ardından Moğol Hanedanından Ğazanhan Tebriz’de büyük imar hareketlerine girişiyor. Moğol hükümdar Ğazanhan’ın türbesi de bu kentte bulunmaktadır. Moğolların büyük vezirlerinden Xace Reşidettin Fezlullah Tebriz’de çok önemli eserler yaptırmıştır.

Çağın en önemli bilim ve üniversite merkezi olan Reşidiye (Rebbe Reşidi) 1300 yılında Tebriz’de eğitim faaliyetine başlamıştır. Moğollardan sonra Tebriz Timurlular tarafından büyük bir bölgenin merkezi olarak kullanılıyor. Hatta Timurlu Miran Şah’ın mezarı Tebriz deki Surxap Mezarlığında bulunmaktadır. Akkoyunlu ve Karakoyunlular döneminde de Tebriz önemini korumuştur. Akkoyunlu Uzun Hasan bütün Batı İran ve Anadolu’yu fetih edince Trabzon Rum imparatoru Teodora Kalucuhans’ın kızı ile evlenerek Tebriz’i başkenti haline getirmiştir.

Uzun Hasan bütün Avrupalı elçileri bu kent deki sarayında kabul etmiştir. Mezarı Tebriz deki Nasıriyye Mezarlığında bulunmaktadır. Safeviler döneminde Tebriz daha da önem kazanmış ve Şah İsmail ve bu kenti başkenti yapmıştır. O dönemde kentte Sünni inancına sahip olanlara , Akkoyunlu ve Karakoyunlulara bağlı olanlara büyük zulüm ve baskı uygulanmıştır. Ardından sonu gelmeyen Osmanlı Safevi savaşları döneminde Tebriz büyük hasarlar görmüş ve önemli zayiatlar vermiştir. Safevi hükümdarlarından Şah Abbas döneminde kent tamamı ile Şii inancını benimsemiş, müreffeh bir kent konuma gelmiştir. İran’ın ticari, siyasi ve ekonomik merkezi durumuna yükselmiştir.

1678 yılında Tebriz’i ziyaret eden Evliya Çelebi Tebriz’i 47 medrese 400 mektep 200 kervansaray 1070 köşk 108 derviş tekkesi ve 47000 bağ ve bahçenin bulunduğu bir kent olarak nitelemiştir. Afşar hanedanından Nadir Şah ve Zendiyye Hükümdarları döneminde Tebriz yine İran Osmanlı ve Rus savaşları ortasında kalarak büyük zayiatlara sahne olmuştur.



YAKIN TARİH

Kacar Hanedanlığı döneminde Tebriz’in önemi artmış ve bu kent Kacar veliahtlarının eğitim ve yaşama kenti konumuna yülselmiştir. Daha sonra müstebit Kacar Hükümdarlarının baskıcı rejimine karşı başlayan 1906-11 İran Meşrutiyet Devriminin başlama, gelişme ve odak noktası konumuna gelmiştir. İran Meşrutiyet Devriminin en önemli liderlerinden Mirza Ali Siggatil İslam (bu devrimci âlim 1911 yılında kutsal Aşura gününde işgalci Rus birliklerince dara çekilerek idam edilmiştir.), meşrutiyet devriminin komutanları Settar Han, Bağır Han yine büyük bir devrimci din adamı olan Şeyh Muhammed Xiyabani ve Kolonel Muhammed Tagihan Pesiyan ve başka liderler İran siyasal tarihine damgalarını vurmuş Tebriz’in ileri gelenleridir.

1945-46 yıllarında Tebriz’de sosyalist lider Seyyit Cafer Pişeveri önderliğinde kurulan “Muhtar Azerbaycan Hükümeti bütün zaaflarına rağmen imar, eğitim ve toprak reformu konusunda önemli adımlar atmıştır. Günümüzden 32 sene önce 1979 yılında 2500 yıllık İran Monarşi Yönetimini sona erdiren ve Sah Rıza Pehlevi’yi deviren 1979 İran İslam Devrim’de Tebriz deki ayaklanma ile başlamış ve bütün İran’a yayılmıştır.







TEBRİZİN TARİHİ VE GÖRÜNECEK YERLERİ

TEBRİZ KAPALI ÇARŞISI

Tebriz günümüzde önemli bir ekonomi, sanayi, ticari merkez konumundadır. Üniversiteleri, tarihi eserleri, müzeleri, camileri ve diğer tarihi varlıkları ile çok önemli bir kent konumundadır. Kentin en önemli görülecek yerlerinin başında Tebriz kapalı Çarşısı gelmektedir. Kentte yapılan bütün yeni alışveriş merkezlerine (pasaj) rağmen kapalı çarşı kentin en canlı ekonomik merkezi konumundadır. UNESCO tarafından korunması gereken dünya kültür mirası değerleri listesine alınan Tebriz kapalı çarşısı dünyanın en büyük tarihi kapalı alışveriş merkezidir. Bütün uzmanların, gezginlerin ve seyyahların düşüncesine göre Orta Doğunun en güzel ve eşi benzeri bulunmayan bir alışveriş merkezi konumundadır. Bünyesinde binlerce geleneksel dükkân, yüzlerce sokak, onlarca kervansaray, restoranlar, geleneksel kahvehaneler, camiler, sosyal tesisler, medreseler ve başka yapılar barındırmaktadır.

Tebriz Kapalı Çarşısı karmaşık doğu biçimi yaşam ve alışveriş merkezlerinin bütün özelliklerini barındıran dimdik ayakta duran ziyaretçilerini tarihin derinliklerine götüren çok önemli bir gezi ve alışveriş merkezidir. İran Azerbaycan’ın çeşitli kentlerinde halı ustalarının mahir parmaklarının nadide eserleri olarak örülen en güzel ipek halıların satıldığı Müzefferiye Çarşısı, baharatçılar sokağı, kuyumcuların bulunduğu Emir Pazarı, zücaciyelerin bulunduğu Şişegerhane Çarşısı, Yemeniciler, Şazda, Sadıgiyye, Hacı Rehim, Ganlı Dalan, Dericiler Çarşısı, Abbasçı Çarşısı, Hüseyni Çarşısı Şirbaf Çarşısı, Mir İsmail, billurcular, Gız Besti, Heramhana, Badamçı, Getçiler, Bakırcılar ve başka pek çok görülecek çarşıyı bünyesinde bulundumaktadır. Fransız seyyah Şarden’e göre bu çarşı Uzun Hasan tarafından yaptırılmıştır. Ayrıca dünyanın önemli tarihçileri Yagut Hamevi, Mugettesi, İbn-i Batute ve Hemdullah Mustofi ,yine seyyahlardan Evliya Çelebi, Marco Polo, Kla Vixo ve diğer önemli seyyahlar bu çarşının mimarisi ve önemi konusunda pek çok yazı kaleme almışlardır.



MEGBERATİL ŞUERA (ŞAİRLER ANITI)

Tebriz’in en istisnayı görülecek yerlerinden biri Megberatül Şuera diye adlandırılan Şairler Anıtıdır. Megberetül Şüera, Şairler Anıtı olarak da adlandırılan bu muhteşem bina burada mezarları bulunan 420 şair, yazar ve edibin Aanısına yaptırılan anıt mezardır. Dünyada eşi benzeri bulunmayan şairler anıtında yüz yıllardan beri vefat eden şairiler defin edilmiştir. Megberatül Şuera ile ilgili çok eski tarihi metinlerde bilgilere rastlamaktayız. 1297 yılında yazılmış Libabil El-Bab kitabında burada mezarı bulunan şairler hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Büyük tarihçi Hamdullah Mustofi 1429 yılında kaleme aldığı Nüzhetül Gulup adlı değerli eserinde Megberatül Şuera’da mezarları bulunan şairler hakkında bilgi vermiştir. Tarihi belgelere göre şair ve yazar Esediye Tusi, Mecieldin Bilgani, Xaganiye Şirvani, Zehireddin Faryabi, Şahpur Nişaburi, Homame Tebrizi, Maniye Şirazi, Şekibiye Tebrizi, Şemseddin Secasi, Meğribiye Tebrizi, Felekiye Şirvani ve nice edebiyat ustası bu anıt tarihi mezarlıkta yatmaktadır.

Son olarak büyük şair üstat Mehmet Hüseyin Şehriyar’da buraya defin edilerek anıt mezarı haline dönüştürülmüştür. Anıtın içinde üstat Şehriyar’ın mezarı ve bazı yazarların heykelleri yer almakta, kurulu bulunan ses düzeninde de üstadın kendi sesinden devamlı olarak Azeri Türkçesiyle Hayder Baba Manzumesi dinletilmektedir. Tarih boyunca Tebriz’de meydana gelen doğal afetler ve özellikle büyük depremler bu mezarlığa büyük hasarlar vermiştir. 1971 yılına kadar Megberatül Şuera harabe bir mezarlık durumunda idi. Mezarlığın içinde Hayderiye Tarikatının Kalenderiye koluna ait Hayder Tekkesi bulunmakta idi.



Bazı söylentilere göre Baba Hayder adındaki tarikatın lideri de burada gömülü idi. Son yıllarda geleneksel mimari tarzına uygun olarak mezarlığın üstüne kentin her noktasından görünen dev bir anıt mezar inşa edilmiştir. Etrafı restore edilerek büyük bir gezi ve kültür parkı haline getirilen bu tarihi mezarlık üstat Şehriyarın heykelinin bulunduğu bahçede beyaz anıt mezarı ile kentin en önemli kültür alanlarından biri konumuna gelmiştir. Günümüzde üstat Şehriyarı sevenler ve diğer şair ve ediplere ilgi duyanlar anıt mezarı ziyaret etmekte ve burada gömülü bulunan şairler hakkında bilgi edinmektedirler.





ERK-E ALİŞAH

Kentin tam ortasında çok önemli bir tarihi yapı yer almaktadır. Tarihi bir caminin kalıntısı olmasına rağmen adı Erk olarak anılmaktadır. Bu dev tarihi yapı günümüzden 674 yıl önce 1337 yılında Taceddin Elişah’ın veziri Reşidettin Fezlullah tarafından büyük bir cami olarak yaptırılmıştır. Zamanla şiddetli depremler bu muhteşem yapının yıkılmasına sebep olmuşsa da caminin devasa mihrabı dimdik ayakta durulmaktadır. Yüksekliği yerden 26 metre olan bu eser uzun yıllardan beri Tebriz kentinin sembolü ve simgesi konumundadır. 1979 yılında İslam Devrimi’nden sonra bu binanın bahçesinde yer alan tarihi tiyatro ve kütüphane binası sorumsuzluk örneği olarak ne yazık ki yıktırıldı. Yıllardan beri bu tarihi binanın yanı başında çok büyük bir musalla ( Cuma namazının kılındığı kompleks) inşa edilmektedir. Ne yazık ki Musalla binası yüksekliği ve devasa boyutlarıyla tarihi Erk’i gölgede bırakmıştır. Musalla binasının yapılmasına tabi ki kimsenin itirazı yoktur ve olamaz. Kentin başka bir alanında bu musalla inşa edilebilirdi ve tarihi Erk etrafı düzenlenerek güzel bir gezi alanı haline dönüştürülerek kentin bir turistik cazibe noktası konumuna gelebilirdi.

Bu olumsuz durumu görünce Kazakistan’da yaşanan benzer bir olayı hatırladım. Vaktiyle Türkiye’den bazı yetkililer Kazakistan’ın Türkistan kentinde Hoca Ahmet Yesevi’nin Türbesinin yanına çok muazzam bir cami yapmak için planlarını Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazerbayev’e sunduklarında ,Sayın Cumhurbaşkanı caminin yüksekliğinin tarihi Yesevi Türbesinden yüksek olamayacağını ve hiçbir binanın Türkistan’ın simgesi konumunda bulunan türbeden ihtişamlı olamayacağını ve gölgede bırakamayacağını bizim yetkililere iletmiştir. Ne yazık ki Tebriz’deki yerel makamlarca Erk binası için bu duyarlılık gösterilmemiştir. Erk her zaman dimdik duruşu ile Tebriz’in azamet ve büyüklüğünün simgesi ve sembolü olmuştur.

Defalarca vukuu bulan büyük depremler müstebitlerin ve işgalcilerin top atışları gökyüzüne uzanmış bu baş yapıta zarar verdiyse de yıkamamış ve ortadan kaldıramamıştır. Bütün seyyahlar ve gezginciler bu binanın Tebriz’e girerken görülebilen en ihtişamlı yapıtı olduğunda hem fikirdirler. Camii’nin dev boyuttaki minareleri depremlerde yıkıldığından şuanda eser bulunmamaktadır. Kâtip Çelebi 1405 yılında kaleme aldığı Cihan Nüma adlı eserinde bu konuya değinmiş ve Hemdullah Mustofi’nin tarif ettiği dev yapıdan eser kalmadığını yazmıştır. Büyük tarihçi Bartold’a göre Erk Camii Tacettin Elişah’ın veziri Reşidettin Fezullah tarafından inşa edilmiştir. Tarihçi Hamdullah Gazvini’ye göre bu binada özel mermerler kullanılmıştır. Erk binası 19. Yüzyıl’da gözetleme kulesi olarak kullanılmış, 1850 yılında Babiyye mezhebinin kurucusu Mirza Ali Mehmed Bab burada idam edilmiştir.

1355 yılında vefat eden Erk Camisinin kurucusu Tacettin Ali Şah Ceylanının mezarı sultan Ebu Sait Bahadır tarafından caminin yanındaki türbeye defnedilmiştir. Günümüzde Erk binası aslına dev iskeleler kurularak aslına uygun olarak pişmiş tuğlalarla onarılmaktadır.









TEBRİZİN DİĞER GÖRÜLECEK TARİHİ VE TURİSTLİK YERLERİ

ULU CAMİ (MESCİD-İ CAMİ)

Tebriz tarihinde Ulu Cami çok önemli bir yere sahiptir. İran Meşrutiyet Devrimi ve İran İslam Devriminin ateşlendiği ve geliştiği en önemli mekânlardan biri olan Tebriz Ulu Caminin (Mescidi Cami) inşa tarihiyle ilgili bilgi bulunmamakla birlikte inşaatı İslamiyet’in ilk yıllarına dayanmakta, daha sonra Saferiler döneminde onarımlar geçirmiştir. Bu tarihi camii özel mimarisi, süslemeleri, minareleri ve kümbetleri ile İslam âleminin en önemli camilerinden biri konumunda olup halen Tebriz’in en önemli ibadet merkezi olarak kullanılmaktadır.

Cumhurbaşkanımız Sn. Abdullah GÜL son İran gezisinde bu tarihi camiyi de ziyaret etmiştir.



GÖY MEÇİT (MESCİD-İ KEBUD)

Yine en önemli tarihi camilerden biride Mescidi Kebud (Göy Meçit) dır. Bu tarihi cami, Karakoyunlu Hükümdarlığı döneminde Cihan Şah’ın eşi Can Begüm Hatun tarafından inşa edilmiştir. Binanın süslemesinde kullanılan mavi renkli mozaiklerinden dolayı Göy Meçit (Mavi Cami) olarak anılmaktadır. Halen aslına uygun olarak restorasyonu devam etmektedir. Caminin yaptıran Cihan şah ve eşi Begüm Hatunun mezarları caminin içinde yer almaktadır. Dar bir koridordan ulaşılan bu mezarlar ziyaret etme ve fotoğraflama sansım olmuştur. Azerbaycan Ulusal Müzesi, Göy Mecid ve başka pek çok tarihi eserin bulunduğu alan kültür ve gezi parkı olarak restore edilmiş içinde Nizamiye Gencevi adında bir park yaptırılmıştır. Nizamiye Gencevi’nin dev muhteşem bir heykeli parkın girişine konulmuştur.



EL GÖLÜ (ŞAH GÖLÜ)

El Gölü Kacar Hanedanı döneminde inşa edilmiştir. Bu mesire yeri yapay gölü ve gölün ortasındaki tarihi binayla dikkat çekmektedir. Halen Tebrizlilerin en önemli eğlence ve gezi alanlarından biri olup Erkle birlikte Tebriz’in sembol yerlerinden biridir.



NÖBER HAMAMI

Kacar dönemine ait bu tarihi hamam aslına uygun restore edilerek geleneksel çayhane ve restoran olarak hizmet vermektedir. Diğer görülecek yerler ve benzeri tarihi yapıların aslına uygun olarak büyük emeklerle restore edildiğine şahit olmaktayız. Özellikle Mescidi Kebud, Kacar Müzesi olarak kullanılan Emir İntizamın evi ve bazı tarihi evlerin restorasyonuna gösterilen ilgi takdire şayandır. Ama ne yazık ki kimi onarım ve restorasyonlar sırasında yapılan yanlış davranış ve uygulamalar halkın nezdinde olumsuz bir durumun ortaya çıkmasına ve kötü niyetli kişilerin fırsatçı tutumlarına ortam sağlamaktadır.

DEMİR ÇAĞI MÜZESİ

Çok zengin bir müze olan Azerbaycan Ulusal Müzesi (Muzeye Tebriz) ve Mescidi Kebud (Göy Meçit) ,Tarihi Belediye Binasının (Saat Gabağı) bulunduğu meydanı, Tebriz Üniversitesine bağlayan İmam Humeyni Caddesi üzerinde bulunmaktadırlar. Caminin yan tarafında Demir Çağı adlı bir müze daha hizmete açılmıştır. Tarihi caminin yanındaki boş araziye dikilen modern alış veriş merkezinin inşaatı sırasında temeller kazılınca yer altından 4000 yıl öncesine ait tarihi mezarlık ortaya çıkarılmıştır. Mezarlık yeryüzünden 8-10 metre derinlikte bulunmuş, mezarlardan çıkan insan kemikleri, çanak çömlek ve diğer eserlerle iskeletlerle birlikte oldukları yerlerde özenli bir şekilde camekânlarla kaplanmış ve ziyarete açılmıştır.

Kimi Tebrizli aydın ve entelektüel mezarlığın şimdi sergilendiğinden çok büyük ve kapsamlı olduğunu bilinçli olarak alışveriş merkezi yapımı sırasında etrafı betonla doldurularak kapatıldığını söylemektedirler. Bunun da nedeninin Ariyalıların günümüzden 3000 yıl öncesinde İran coğrafyasına göç ettiklerini ve burada bulunan 4000 yıllık kalıntıların Ariyalılar ve Perslerden öncede bu topraklarda bir medeniyetin bulunduğunun göstergesi olduğunun kanıtı olarak göstermektedirler. Pek çok Tebrizli doğru veya yanlış bu tarihi mezarlık konusunda böyle düşünmektedir. Yerel yöneticiler dedikodulara meydan vermemek ve kötü niyetli girişimleri akim bırakmak için bu konuya açıklık getirmelidirler.

Yerel medyanın ve kültür insanlarının huzurunda kazıların devamını sağlayarak şehir efsanelerinin doğmasına fırsat vermemelidirler. Kanımca bu tarihi mekânda böyle alışveriş merkezi yapılması aynı musalla inşaatı gibi yanlıştır. Bu sahalar kültür ve gezi parkı olarak düzenlenmeli, alışveriş merkezleri ve musalla gibi yapılar kentte bolca bulunan boş ve tarihi merkezlerden uzak yerlere inşa edilmelidir.





TARİHİ BELEDİYE BİNASI

1934 yılında meydana gelen büyük sel felaketinden sonra onarılan bu bina kentin en önemli sembollerinden biri konumundandır. Halk arasında Saat Gabagı (Saatin Önü) adıyla anılan bu bina görkemli bir meydanı süslemektedir. 3 katlı bu tarihi binayı 5 katlı saat kulesi ve üzerinde dev bir saatle kentin simgesi konumundadır. Bina günümüzde kent müzesi, halı müzesine ev sahipliği yapmakta, kültürel ve sosyal faaliyetlerde kullanılan kentin görülecek en önemli binalarından birisidir.



TEBRİZ’DEKİ MÜZELER

AZARBAYCAN ULUSAL MÜZESİ

Kentin en eski müzesi konumundaki bu tarihi müze, 3 katlı binasında hizmet vermekte ve modern salonlarında çok değerli arkeoloji, sanat ve etnografya eserleri sergilenmektedir. Bodrum katı güzel sanatlar ve heykel müzesi olarak kullanılmaktadır.





KENT MÜZESİ

Tarihi Belediye binasının bir bölümünde hizmet veren bu müze Tebriz kentiyle ilgili belgeler ve eserlere ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca bağımsız bir bölümünde Tebrizli ustaların elinden çıkmış paha biçilmez muhteşem halıların sergilendiği halı müzesi de hizmet vermektedir. Tebriz belediye binası kendiside özel mimarisi ve tarihi konumu ile çok önem arz etmektedir. Tebriz’de Saat Gabağı (saatin önü) diye adlandırılan bu binanın tepesinde tarihi bir saat yer almaktadır.



MEŞRUTİYET MÜZESİ

Tarihi bir evin restore edilerek müze haline dönüştürülen bu müzede ‘1906-1911 İran Meşrutiyet Devrimi’ ile ilgili tarihi belgeler, dokümanlar, alet edevatın yanı sıra Meşrutiyet Devriminin lider kadrosu ve kahramanlarının heykel ve büstleri de yer almaktadır.



KACAR MÜZESİ

Tarihi Şeşkilan Mahallesinde Kacar dönemine ait muhteşem bir köşkün aslına uygun olarak restore edildiği bu müze başta muazzam binası olmak üzere Kacar Hanedanıyla ilgili nadide ev ve süs eşyaları olmak üzere çok değerli tarihi eserleri ziyaretçilerinin ilgisine sunmaktadır. Bina büyük bir bahçenin ortasında iki katlı olarak inşa edilmiş 20 den fazla salonu çeşitli sosyal ihtiyaçlar için odaları bulunan , özellikle tavan süslemeleri ve pencerelerindeki zarif vitray süslemeleri ile dikkat çekmektedir.



ÜSTAD ŞEHRİYARIN EVİ

Fars ve Türk dillerinin en büyük kalemi ve şairi olan üstat Muhammet Hüseyin Şehriyar’ın yaşadığı ev müze haline dönüştürülmüş, bu büyük şairin kitapları, yaşarken kullandığı ev eşyaları olduğu gibi edebiyat ve şairi sevenlerin ilgisine sunulmuştur.



KURAN MÜZESİ (MUZEYE GORAN VE KETABET)

Tarihi Sabilemir Meydanında Şah Tehmas Safevi dönemine ait camide hizmet veren bu müzede çok nadide el yazması Kuran-ı Kerimler ve nefis hat sanatına ait eserler sergilenmektedir. Bunlardan başka müzelerde kentte faaliyet durumundadır. Özellikle kentteki belli başlı tarihi evlerin kültür mirası koruma müdürlüğü (Sazımanı Hefazeti mirase Ferhengi) tarafında satın alınarak restore edilmesi içinin aslına uygun olarak tefriş edilmesi, özel koleksiyonlardan ev eşyaları ve diğer kullanılan tarihi malzemelerle donatılarak hizmete sunulması beni derinden etkilemiştir.



Bu tarihi binaların yanı sıra Tebriz’de görülecek yerlerden Tahran, İstanbul, Moskova demir yolu güzergâhı üzerinde bulunan Tebriz tarihi tren garı kentin çeşitli noktalarında bulunan tarihi köprüler Tebriz Üniversitesi’nin binaları özellikle muhteşem rasathanesi ayrıca kentin her noktasındaki türbeler örneğin Seyyit Hamza, Sabil Emir, Gayım Megam ve diğer türbeler Azerbaycan valilik binası ve pek çok tarihi bina bu kentte görülecek yerlerdendirler.

Tebriz İran’ın genelinde lezzetli yemekleri ile meşhurdur. Bu doğrultuda pek çok tarihi restoran ve yeni yapılmış modern tesisler hizmet vermektedir. Muhteşem ve göz alıcı halıların yanı sıra kuru yemiş, gümüşten yapılmış takı ve ev eşyaları ziyaretçilerin hizmetine sunulmuştur. Ayıca ketin leziz mutfağı ve çeşitli yemekleri ve tatlıları misafirleri beklemektedir. El gölü kıyısındaki 5 yıldızlı otellerin yanı sıra pek çok misafirhanede kentte hizmet vermektedirler. Ben bu yazımda yalnız özet bi şekilde Tebriz kentini ele aldım oysa Tebriz’in yakın civarında ve etrafında da görülecek pek çok tarihi ve doğal yerler bulunmaktadır.

*Giresun Üniversitesi İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi

BİLGESAM Orta Asya Araştırmaları Enstitüsü Direktörü





Yorumlar








Aktif Ziyaretçi 12
Dün Tekil 828
Bugün Tekil 763
Toplam Tekil 1638652
IP 54.205.150.215






TURAN-SAM PRINTED ISSN: 1308-8041
TURAN-SAM ONLINE ISSN: 1309-4033
Journal is indexed by:

































































6 Rebiü'l-Evvel 1438
Aralık 2016
P
S
Ç
P
C
Ct
P
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31


Türk Devletinin yenilmez, zinde hayat gücü ve Türk Milletinin teminatı ve istikbali gençliktir.
(Alpaslan TÜRKEŞ)


Ekle Çıkar









Anasayfa - Amaç - Misyon - Vizyon - Faaliyetler - Tüzük - Yönetim - Yasal Uyarı - İletişim

Her Hakkı Saklıdır © 2007 - 2017 TURAN-SAM : TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi
Sayfa 1.406 saniyede oluşturulmuştur.

TURAN-SAM rssTURAN-SAM rss
Google Sitemap

Sayac

"Bu site en iyi mozilla firefox'ta 1280x960 çözünürlükte görüntülenir."

Turan Portal v1.3 | Tasarım TURAN-SAM , Kodlama Serkan Aygün

Turan Nedir?, Bilimsel Dergiler, En popüler Bilimsel Dergi, Endeksli Bilimsel Dergiler, Saygın Bilimsel Dergi, Türk Dünyasının en popüler ve en saygın Bilimsel Hakemli Dergisi, SSCI, SCI, citation index, Turan, Türk Devletleri, Türk Birligi, Türk Dünyası, Türk Cumhuriyetleri, Türki Cumhuriyetler, Özerk Türkler, Öztürkler, Milliyetçi, Türkçü, Turancı, Turan Askerleri, ALLAH'ın askerleri, Turan Birliği, Panturan, Pantürk, Panturkist, Türk, Dünyası, Stratejik, CSR, SAM, Center for Strategical Researches, Araştırma, Merkezi, Türkiye, Ankara, İstanbul, Azer, Azeri, Azerbaycan, Bakü, Kazakistan, Alma-Ata, Astana, Kırgız, Bişkek, Kırgızistan, Özbekistan, Özbek, Taşkent, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Aşxabad, Aşkabat, Ozbekistan, Kazakhstan, Uzbekistan, North, Cyprus, Kıbrıs, MHP, AKP, CHP, TURKEY, Turancılık, KKTC, Vatan, Ülke, Millet, Bayrak, Milliyet, Cumhuriyet, Respublika, Alparslan Türkeş, Atatürk, Elçibey, Bahçeli, Aytmatov, Bahtiyar Vahabzade, Yusuf Akçura, Zeki Velidi Togan, İsmail Gaspıralı, Gaspırinski, Nihal Atsız, Alptekin, Kürşad, Tarih, Kardeş, Xalq, Halk, Milletçi, Milliyetçi, Yürek, Ürek, Türklük, Beynelxalq, Arbitrli, Elmi, Jurnal, Nüfuzlu